Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Klasik Müzik Etkinlikleri

GEORGE CRUMB (d.1929)

George Crumb, yapıtlarındaki öncü teknik ve yaklaşımlarıyla çağımızın yaşayan en büyük bestecilreinden biri olarak kabul edilmekte. Eserlerindeki form ve besteleme yöntemleri geleneksel olsa bile bunların
enstrüman üzerindeki uygulama tekniklerini araştırıp geliştirmiştir.
Nüansların uç noktalarda olması (çok yüksek gürlüklere karşı çok hafif dokunuşlar) nedeniyle Crumb, çoğu kez mikrofon ve amplifikatör kullanımını istemiştir. Bestecinin detaylara olan özeni ve kendine özgü avant-garde yazısı, bazı eserlerinin sadece el yazısı şeklinde basımını mümkün kılabilmiştir. Piyano için yazılan ve iki kitaptan oluşan Makrokosmos (1972-3) Bartok'un altı ciltlik Mikrokosmos eserini hedef alırken Debussy'nin prelüdleri formuyla, onikişer fantezi-zodiak parçalarından meydana gelmiştir. Porte bazı bölümlerde spiral, barış işareti, haç şeklindedir. Eserlerinin başka bir belirleyici unsuru da diğer bestecilerden yaptığı alıntılardır. Bu alıntılar sadece sembolik olarak görev yaparlar, form ve stili etkileyen içerikleri bulunmaz. Örneğin
Beethoven'in Hammerklavier piyano sonatı, Chopin'in Fantasie-Impromptu ve folk ezgileri Makrokosmos'da görülebilir.
TOROS’UN MAKROKOSMOS CD’SİNİ DİNLERKEN

Crumb, 1929’da Amerika’nın Virginia eyaletinde doğmuş, Amerikan üniversitelerinde master derecesini aldıktan sonra Berlin’de Boris Blacher’le çalışmış, kendini besteciliğe ve öğretim üyeliğine adamış. Halen Amerika’da yaşıyor. Bestelerinde Anton Webern’in yeni tını arayışı etkin. Özellikle Makrakosmos albümlerini dinlerken gerek resim sanatının gerekse şiirsel bir anlatımın etkisi duyuluyor. Aldığı ödüller arasında 2001 yılındaki Grammy’nin “En iyi Çağdaş Besteci” ödülü,1998’de Cannes’da en iyi CD Ödülü; 1989’da Monaco’da altın madalya; 1971’de UNESCO bestecilik ödülü ve 1968’de Pulitzer Ödülü var. Crumb’ın müziğinde yeni çağın geniş coğrafyasını duyabiliyoruz. Hint Raga’sından Afrika boylarına, Orta Asya steplerinden Avrupa’lı çağdaşlarına kadar geniş bir yayılım. Aynı zamanda tarihin derinliklerini de incelemiş, mitolojik öykülerden, kutsal kitaplardan esin kaynakları bulmuş.

Yeni çağı tüm kolaylıklarıyla yaşıyoruz. Yenilikleri her alanda merakla izliyoruz. Sanatın da bir çok dalı bizi yeniliklere alıştırdı. Ancak müzik kadar bir önceki çağda kalan bir başka sanat dalı da yoktur herhalde. Hele Türkiye’de klasik müziğin yirminci yüzyıl uzantısı neredeyse tabudur. Konserlerde yeni müzik, sandviçin arasına yerleştirilen bir salata yaprağı gibidir. Bırakın sıradan insanı, konser kaçırmayan müzikseverler bile hiç uğraşıp yenilikleri öğrenmek dinlemek istemezler. Böylece sanatçılarımız da yeni müziği yorumlamayı öğrenmektense alışılagelmiş 18.yüzyıl sonu ve 19.yüzyıl yapıtlarını yineleyip dururlar. Bu nedenle Toros Can’ı bir kez daha kutlamak gerek. “Bu malın alıcısı yok” deyip kendini klasikleşmiş yapıtların sıradanlığıyla kısıtlamadı. Hindemith, Bartok, Şnitke, Ligeti ve Crumb gibi bestecileri özenle çalıp sevdirdi. İki yıl önce Boğaziçi Üniversitesinde çaldığı Ligeti’lerin, Hindemith’in tadı damağımızda kalmıştı.

MAKRAKOSMOS, yepyeni bir imge gücünü, alışılagelmiş piyanonun yepyeni tınılarını, Doğuyla Batıyı, geçmişle geleceği birleştiriyor. Piyanistin kendi sesi, sözlerle fısıltıyla, ıslıkla, inlemelerle araya giriyor. Elektronik güçlendiriciyle sesi yükseltilmiş ve önceden içi hazırlanmış bir piyano ile çalınıyor.

Piyanist bir bakıyorsunuz Gregor Ezgisinden “Agnus dei” okuyor; bir bakıyorsunuz tuşları bırakmış, elindeki bir fırçayla piyanonun iç tellerinde Aeolian arpin rüzgarını arıyor. Gölgeler, hayaletler, sonsuzluğun sihirli döngüsü, düşlerin imgeleri, kozmik rüzgarlar, galaksiler, baştan sona gizemi elden bırakmıyor. İlginç göndermelere tanık oluyor kulağınız: Debussy’den Bartok’a Gershwin’den, Stravinsky’nin Bahar Ayini’ne, Messiaen’in Kuşlar’ına, Stockhausen’in Singcircle’ına dek yirminci yüzyılın bir profilini çizercesine göndermeler var. Her bir bölümün kendi içinde mozaikleşen öyküsü, Toros’un başarılı piyano tekniği ve geniş imge gücüyle dramatikleşecek.

Fransa’da l’empreinte digitale firması tarafından piyasaya sürülen Makrokosmos CD’si 2003 ilkbaharında bütün değerlendirmelerdeki en yüksek dereceleri kazandı. Diapason dergisinden “altın diyapazon”, Telerama’dan Dört Telerema, Monde de la musique’den “Choc” ve Repertoire’dan 10 dereceyi kazandı. Repertoire dergisinin eleştirmeni Jean Vermeil yazısını şu sözlerle bitirmiş: “Bu CD, hiç kuşkusuz, hemen sıralamaların en üstüne çıkacak”. Her bir eleştirmen bu genç Türk piyanistine teşekkür ediyor yazısında, taptaze bir söylemle Makrokosmos’un tümünü seslendirdiği için.

TOROS CAN

Toros Can (1971), 1998’de Orleans 20.Yüzyıl Müziği Piyano Yarışması’nı kazandıktan sonra dikkatleri çekmişti. Onun en büyük özelliği yeni müziği yabancı bir nesne gibi algılamaması. Tarih akışı içinde doğal bir yere yerleştirmesi; bestecisiyle, yapıtla özdeşleşerek bu oluşumu dinleyicisine aktarması. 3. Uluslararası Orleans 20. Yüzyıl Piyano Yarışması birincisi Toros Can'ın Fransız CD firması L'Empreinte Digitale tarafından çıkartılan Ligeti'nin bütün etütlerini (ED 13125 - 2000), Hindemith'in eserlerini (ED 13135 - 2001) ve Crumb'ın eserlerini (ED 13165 - 2002) içeren üç CD kaydı Diapason d'Or, Le Monde de la Musique, Telerama 4, Repertoire 9-10, Observateur 3, Diapason 5, ve Coup de Coeur ödüllerini kazanmıştır.

Başta Salle Cortot, Théâtre du Châtelet, George Enescu Concert Athenaeum, Theater aan het Vrijhof, FNAC Etoile, Cite de la Musique ve St-Martin-in-the-fields olmak üzere; Türkiye, Fransa, İngiltere, Almanya, Romanya, İsviçre, Hollanda ve ABD'de çok sayıda konserler verdi. İstanbul'da "Uluslararası İstanbul Müzik Festivali"ne, "Yapı Kredi Sanat Festivali"ne, "Akbank Kültür Sanat Merkezi 10. Yıl Özel Konserleri"ne, "Antalya Piyano Festivali"ne, Almanya'da "Münster Müzik Festivali"ne, Hollanda'da "Holland Music Sessions"a, Fransa'da "Saint-Riquier Müzik Festivali"ne ve "La Roque d'Antheron Piyano Festivali"ne ve Eskişehir'de "8.Uluslararası Eskişehir Festivali"ne katıldı.

İlk müzik eğitimine Prof.İlhan Baran'la başladı. Ankara'da Prof.Güherdal Çakırsoy, Londra'da Prof.Peter Katin ve Edwin Roxburgh, Amerika'da Peter Frankl, Joaquin Achucarro, Nicholas Zumbro ve Tedd Joselson ile çalıştı. Hacettepe Üniversitesi Ankara Devlet Konservatuvarı'nda lisans, Londra Royal College of Music'de lisansüstü, Texas'daki Southern Methodist University Meadows Sanat Okulu'nda solistlik programına katıldı, Yale Üniversitesi'nde master eğitimi gördü ve Arizona Üniversitesi'nde Doktora çalışmaları yaptı. Alexander Jenner, Jan Wijn, György Sandor, Boris Berman ve Claud Frank'ın Masterclass'larında çaldı. Ayrıca James Galway'in Masterclass'ına da eşlikçi olarak katıldı. Bu süre içinde, ABD'de "Türk - Amerikan Dernekleri Federasyonu", "Charles S.Miller", "Joel Estes Tate", İngiltere'de "Constant & Kit Lambert", "Else and Leonard Cross Charitable Trust", "Phillis Wright" ve "Marjorie & Arlond Ziff" ödüllerini aldı; "Scarlatti", "Quilter" ve çağdaş müzik alanında yapılan "John & Jean Redcliffe Maud" yarışmalarında ikincilik ödülleri aldı.

Toros Can, 1998'de Fransa'nın "Orleans Uluslararası 20. Yüzyıl Piyano Yarışması"nda "Blanche Selva" (birincilik), "Chevillion Bonnaud-Fondation de France" ve "Fondation Yvonne Lefebure" ödüllerini kazandı.

RCM stüdyolarında John Cage'in tüm "Sonatas and Interludes for Prepared Piano" adlı yapıtlarının ve Pierre Boulez'in 3.Sonatının CD kaydını gerçekleştirdi. Çağdaş Alman besteci York Höller'in "Pensées" adlı Midi Piano Konçertosu'nun (Büyük Orkestra ve Elektronikler için Requiem) İngiltere prömiyerini yaptığı konser BBC tarafından ve Orléans'daki birinciliğinin sonucu olarak verdiği resital de "Radio de France" tarafından canlı olarak yayınlandı.

Sanatçı, Aralık 2001'den bu yana Anadolu Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda öğretim görevlisi olarak çalışmakta ve Uludağ Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda piyano dersleri vermektedir. Toros Can Kasım 2002'de Yardımcı Doçentlik unvanını almıştır.